Bu yazı Zuckerberg’in mobil deneyimi, Android ve iOS mobil işletim sistemlerinden kendi sosyal ağındaki uygulamalara nasıl kaydırdığını göstermektedir.

Anlık mesaj göndermek, takviminizi organize etmek, fotoğraf gönderip almak, elektronik postalarınızı kontrol etmek, sesli mesaj bırakmak, bulunduğunuz yere yakın lokantaları öğrenmek ve masaüstü bilgisayarınıza erişemeyeceğiniz durumlarda ihtiyacınız olan iletişim bilgilerini depolamak gibi işlemler için hangi iletişim aracını kullanıyorsunuz?

Cevap, akıllı telefonunuz tabii ki. Ama daha özel olarak aslında telefonunuza yüklediğiniz Facebook uygulamalarını kullanıyor olabilirsiniz.

Son birkaç yıldır Facebook kendi mobil uygulamalarını, Google’un Android, Apple’ın iOS mobil işletim sistemleri ya da Kindle Fire için kullanılan Amazon’un Android sürümü gibi sistemlerle hemen hemen aynı işlevselliğe sahip şekilde düzenledi. Ancak şirket, bir zamanlar kaçınılmaz görülen Facebook telefonunu piyasaya sürmedi.

Bunun nedeni telefonunuzun zaten bir Facebook telefonu olmasıdır. Android, Apple, fark etmez, Facebook kendi araçlarını günlük mobil hayat için kullanılan uygulamalar haline getirmek gibi bir stratejiyle donanımın ne olduğunu zaten önemsizleştirmektedir.

Mark Zuckerberg, Şubat ayı içinde yapılan finansal değerlendirme toplantısında “insanlar Facebook telefonu yapıp yapmayacağımızı sormaya devam ediyorlar; yapmayacağız” açıklamasını  -belki milyonuncu kez- tekrarlamıştır:

Hadi diyelim 10 milyon birim sattığımız ve kullanıcılarımızın %1’ine denk gelen tek bir tümleşik sistem kurmak bizim için doğru bir strateji değil. Ne fark eder ki?

ComScore şirketinin verilerine göre Facebook, Android ve iOS mobil işletim sistemlerindeki mobil uygulamalarda geçirilen zamandan zaten %23 oranında pay almaktadır. Şirket, mobil iletişim kullanıcılarının en çok tercih ettiği uygulamalar arasında ikinci sırada yer alan Instagram’ın da sahibidir (Instagram’ı %3 ile Gmail ve yine %3 ile YouTube takip etmektedir). Rakiplerinin telefonları üzerindeki kontrolünü arttırdığı müddetçe şirketin kendi telefonunun olması daha da önemsizleşmektedir. Zuckerberg, aynı finansal değerlendirme toplantısında “…mevcut sistemlerle daha da tümleşik hale gelmeyi zorlamaya devam edeceğiz. Zaten olan bir fonksiyonun yeni versiyonu bir uygulama geliştirmektense onu, kullanıcının içinde daha da derine ineceği hale getirmek bizim en büyük odağımız olacaktır” açıklamasını da yapmıştır. Aşağıdaki tablodan da görülebileceği üzere Android ve iOS mobil işletim sistemlerinin kullanıcıları Facebook ve Facebook’a ait uygulamalarda diğer uygulamalardan çok daha fazla zaman geçirmektedir.

Temel mobil görevleri yerine getirmeye yarayan yeni özellikler Facebook’un herhangi bir telefonla geçirilen zamanın çoğunu kontrol etmesine yaramaktadır. Örneğin geçen yıl, Facebook “Etkinlik” uygulamasını daha takvime benzer şekilde çalışacak -henüz mobille uyumlu olmasa da- hale getirmiştir. Ağustos 2011’de “Messenger” uygulamasına benzeyen ayrı bir metin temelli mesajlaşma hizmetini mobil için başlatmış ve Ocak 2013’te de bu hizmete ücretsiz sesli arama özelliğini (şimdilik sadece ABD’de geçerli) eklemiştir. Facebook, Instagram’ı satın almasıyla da tüm işletim sistemlerinde kullanılan önemli bir mobil görüntü uygulamasını da kontrol eder hale gelmiştir. Şirket, daha sonra da kendi uygulama mağazasını açmıştır.

Bu, insanların çoğunun tüm işletim sistemlerini Facebook’un sağladığı fonksiyonelliklerle kullandığı ya da kullanılacağı anlamına gelmemektedir. Ama tüm bu küçük özelliklerin birleşmesiyle oluşacak potansiyel gücü bir düşünün: Eğer metin mesajı için Facebook “Messenger”, elektronik posta yerine Facebook mesajlaşma, takvim yerine Facebook “Etkinlik”, telefonla aramak yerine Facebook sesli mesajlaşma, görüntü uygulamaları için Instagram, yakınlardaki lokantaları aramak için herhangi bir harita uygulaması yerine Facebook Graph aramasını kullanıyorsanız ve başka mobil uygulamalar için Facebook uygulama mağazasını tercih ediyorsanız, sizin mobil deneyiminizi gerçekten Android ya da iOS mobil işletim sistemleri mi kontrol ediyor?

Hayır, siz aslında bir avuç uygulamanın içine yerleştirilmiş Facebook mobil işletim sistemini kullanıyorsunuz.

Facebook’un hali hazırda 680 milyon mobil kullanıcısı vardır ve bu sayı Android ve iOS’un sahip olduğundan fazladır. Ayrıca Google ve Apple, Facebook’un kendi Trojan Horse** yazılımını diğer donanımların içine yerleştirmesini de oldukça kolaylaştırmıştır. Diğer taraftan iOS işletim sisteminin yeni versiyonu olan iOS 6 ile bütünleşmek randevuları ve iletişimde olunan kişileri senkronize etmeyi ve uygulamaya bağlanmadan da Facebook kullanmayı olanaklı hale getirmiştir. Android’in açık bir platform olmasını ve bunun Facebook için anlamını Zuckerberg, “Google ile ilişkimiz şirketlerin yakın olarak adlandırdığı türden bir ilişki olmamasına rağmen onların açık platformu bizim o platformun içinde daha da derine inmemizi sağlayacak oldukça fazla şey yapmamıza imkan sağlamaktadır” şeklinde ifade etmiştir.

Donanım üreticileriyle ve mobil işletim sistemleriyle rekabet yerine Facebook stratejisini kendi uygulamalarının içinden tüm mobil deneyime sızma üzerine kurmuştur. Donanımları, indirilen uygulamaları ve sinyal geçişlerini kontrol eden hala Apple ve Google olabilir; ama Facebook asıl önem verdiği şey olan kullanıcılarının zamanını kontrol etme doğrultusunda ilerlemektedir.

* www.fastcompany.com teknoloji portalı yardımcı editörü.

** Kötü amaçlı virüs programlarındandır. Facebook gibi şirketlerin virüs programlarını ve ek yazılımları kullanma amacı, kullanıcılarının demografik verileri, beğenileri, tercihleri gibi verileri kapsayan detaylı profiller oluşturup bunları reklam şirketleri, izleme firmaları gibi üçüncü taraflara satmak ya da kendi hizmetlerini geliştirmekte yararlanmaktır (ç.n.). Bu konudaki detaylı bir tartışma için bkz.

Geray, Haluk (2011, Haziran). “Tehlike ‘Beğen (1)’” Birgün Köşe Yazısı.

Geray, Haluk (2011, Haziran). “Tehlike ‘Beğen (2)’” Birgün Köşe Yazısı.

Geray, Haluk (2011, Haziran). “Tehlike ‘Beğen (3)’” Birgün Köşe Yazısı

[Fastcompany.com’daki İngilizce orijinalinden Sendika.Org için çevrilmiştir.]